hoofdmenu
Sigers Weblog

none yet

Het azuurblauwe graf

26 april 2015


Middellandse zee

H

oe is te verklaren dat Europa, moeder van verlichting en mensenrechten, nauwelijks een hand uitsteekt naar om hulp roepende gezinnen die bij honderden een gruwelijke dood tegemoet gaan, recht voor haar aangezicht? Hoe komt het dat dit werelddeel, zo belerend tegen de hele wereld, haar schouders ophaalt en onschuldigen laat creperen bij duizenden? Europa geeft blijkbaar geen zier om mensenlevens of mensenrechten, voor wat zich buiten haar harde grenzen afspeelt.

§

In onze publieke opinie worden vluchtelingen reeds veroordeeld nog voor ze weten of ze lang genoeg zullen leven om het "misdrijf" waarvan wij ze beschuldigen uit te voeren.

Men beschuldigt hen ervan geen geldige reden te hebben om te vluchten. Denkt men echt dat mensen die het een klein beetje goed hebben in hun land zulk een hachelijke onderneming aanvatten enkel voor wat luxe? Nee, deze mensen zijn werkelijk op de vlucht voor ontbering, oorlog en geweld. Ze hebben ethisch recht op onze hulp uit medemenselijkheid, maar wij bestempelen hen als "illegalen" en jagen hen de dood in.

Of denkt men werkelijk dat de oorzaak van het probleem bij "mensensmokkelaars" ligt? Hoe zou een mensensmokkelaar erin slagen jou of mij ervan te overtuigen alles, je buren, je familie, je taal, je thuis in de steek te laten en je leven te wagen in een gammel bootje? Dat is onmogelijk omdat wij nergens voor hoeven te vluchten. Mensensmokkelaars verdienen aan de vluchtelingen en geven weinig om hun veiligheid, en dat is bijna even immoreel als wat wij doen - maar hun praktijken lijken eerder een rem op de vluchtelingenstroom dan dat ze er oorzaak van zijn.

Men wordt vluchteling als men ergens voor vlucht. De daad zelf is de verklaring, want mensen beginnen niet aan een tocht van duizenden kilometers met ontbering, onzekerheid en levensgevaar als er niets is om voor te vluchten. Men zet mastodont-procedures op om uit te zoeken of mensen die op de vlucht zijn wel vluchtelingen zijn. Het is kafkaiaans zo'n procedure te willen toepassen op vluchtelingen die opgevist worden uit de Middellandse Zee.

Het principe van het internationale recht is eenvoudig: aangezien ieder individu mensenrechten heeft, heeft ieder mens het recht betere oorden te zoeken wanneer die mensenrechten geschonden worden. In een handig narratief dat gebruikt wordt in het Westen zijn mensenrechten slechts geschonden wanneer iemand kan bewijzen vervolgd te worden. Politieke vluchtelingen worden dan bevoordeeld boven economische vluchtelingen, terwijl ook recht op wonen, werken, onderwijs, voedsel en een inkomen tot de essentiële mensenrechten horen. Armoede is misschien wel een dwingender rechtsgrond dan politieke vervolging, die in tegenstelling tot armoede wél op eigen (misschien wel politiek foute) keuzes kan steunen. Zo zou het kunnen dat de leden van een soort rechtse vrijheidspartij armoede veroorzaakt als ze aan de macht is, en na een opstand van de slachtoffers haar leden toch makkelijker asiel krijgen dan hun slachtoffers.

Uitroepen dat het niet onze fout is en dat we dus niets verplicht zijn, is even onmenselijk als je schouders ophalen voor een verkeersslachtoffer dat je niet zelf overreden hebt. De vraag is niet wiens fout het is, maar of mensen elkaar een hand reiken als ze in nood zijn, of niet.

Dat neemt niet weg dat het Westen wel degelijk aan een aantal fiasco's heeft bijgedragen, passief en actief. De stroom vluchtelingen bevat Syriërs, Eritreeërs, Somaliërs, Afghanen en Afrikanen uit de Sub-Sahara. Het Westen heeft Irak en Libië naar de totale anarchie gebombardeerd, en heeft Syrië vernield en haar oppositie bewapend. Bovendien is het Westen al eeuwen bezig met het ontwrichten van de Afrikaanse lokale economieën, en heeft het recent zowat elke spanning in de wereld gevoed met de verkoop van meer gesofistikeerde wapens, inbegrepen de verspreiding van massavernietigingswapens.

Maar de grootste oorzaak en de grootste verantwoordelijkheid ligt bij de volledige internationale gemeenschap: stop wapenhandel en oorlogvoeren. Want wie ook meent winnaar te zijn of te kunnen worden in een gewapend conflict, de massale schade aan de vanzelfsprekende rechten van de bevolking is altijd een veelvoud van deze ingebeelde winst.

Ik denk dat het juist is dat lokale ontwikkeling, met inbegrip van culturele modernisering, het beste middel is om al te grote immigratiestromen te stoppen. Maar men moet bedenken dat deze lokale ontwikkeling het snelst gaat, als migratie de culturele transfer versnelt. Lokale initiatieven moeten samengaan met migratie. Ze moeten samen tot ontwikkeling leiden.

De oplossing is verrassend simpel: zorg dat mensen niet weg willen waar ze leven. Hoe? Geen bommen gooien. Je niet bemoeien met andere culturen. Geen schoolmeestervingertjes of oorlogen. En binnenlaten wie toch weg wil. Als er in een land wat mis is, moeten de mensen dat zelf oplossen, of als ze zich niet verzoenen, moeten ze kunnen vertrekken naar het land van hun keuze. Zo maken ze hun land van herkomst beter door de ideeën en methodes die ze beter vinden te verdedigen en te verspreiden. Dit is echte wederzijdse ontwikkelingssteun.

De recente beelden van moeders die hun kinderen tegen zich aandrukken, sommigen tot in de dood, in gammele bootjes op gevaarlijke golven, herinnerden mij onwillekeurig aan een illustratie uit "De Negerhut van Oom Tom" die ik als kind zag en nooit meer vergat. Er stond een vrouw afgebeeld die overeind trachtte te blijven op een ijsschots, met een kind in haar armen geklemd. De kracht van dit mooi maar dikwijls geminacht boek is dat het levende individuen opvoert, geen anonieme massa's die gevoelloos over en af onze flatscreens schuiven. De vrouw op de prent heette Eliza. Ik heb het boek terug opgediept, en sluit graag af met dit citaat:


Eliza sliep zoals ze niet meer geslapen had sinds de angstige nacht waarin ze haar kind had opgenomen en gevlucht was door de koude sterrennacht.

Ze droomde van een mooi land - een land, zo leek het, van rust - met groene oevers, bevallige eilandjes en mooi glinsterend water; en daar, in een huis dat haar toefluisterde dat het haar woning was, zag ze haar zoontje spelen als een vrij en gelukkig kind. Ze hoorde de voetstappen van haar man; ze voelde hem naderen; zijn armen waren rond haar, zijn tranen vielen op haar gelaat, en toen werd ze wakker! Het was geen droom. Het daglicht was allang vervaagd; haar kind lag rustig slapend aan haar zijde; een kaars brandde zachtjes op de rand, en haar man snikte op haar kussen.

De Negerhut van Oom Tom is anderhalve eeuw oud, maar voor miljoenen zou het vandaag kunnen zijn.




Bronnen:
UN's François Crépeau on the refugee crisis: 'Instead of resisting migration, let's organise it' (The Guardian)
Internationaal verdrag betreffende de status van vluchtelingen



Tags: actueel, ethiek, pacifisme, samenleving

Zie ook het archief